VN: helft meisjes en vrouwen is geen baas over eigen lichaam

2

0 user and 2 guests have thanked.

 

Het woensdag gepresenteerde rapport is geen direct uitvloeisel van de MeToo-beweging, maar sluit er wel naadloos op aan. Centraal staat dat genderongelijkheid meisjes en vrouwen afhankelijk maakt en hen berooft van de zeggenschap over hun eigen lijf.

 

Het is voor het eerst dat in VN-verband ‘lichamelijke autonomie’, ook in seksueel opzicht, zo expliciet wordt benoemd. Ook voor Unfpa is dit voortschrijdend inzicht, erkent Arthur Erken, hoofdauteur van het rapport.

Voorheen pleitte het VN-fonds vooral voor toegang tot anticonceptie en tot diensten voor de ‘seksuele en reproductieve gezondheid’ van vrouwen. Daarmee werd grote vooruitgang geboekt sinds de VN-toppen van Caïro en Beijing in de jaren negentig. Het recht op seksuele zelfbeschikking wordt gezien als de ‘onvoltooide agenda van Caïro en Beijing’.

‘Zelfbeschikkingsrecht ligt ten grondslag aan alle seksuele en reproductieve rechten’, zegt Erken. ‘Van wie is je lichaam? Wie beslist daarover? Dat is de kern. Zonder dat kun je überhaupt niet over reproductieve gezondheid praten. Dat is altijd onderbelicht, ook door onszelf.’

Lichamelijke autonomie

Het team van de Nederlandse VN-expert gaf een eigen invulling van het concept ‘lichamelijke autonomie’, dat drie elementen kent. Kan een vrouw ‘nee’ zeggen tegen seks? Kan een vrouw zelf beslissen over haar anticonceptie? Kan een vrouw beslissen over haar gezondheidszorg? Pas als vrouwen op alle drie punten zelfbeschikkingsrecht hadden, was sprake van volledige lichamelijke autonomie.

De uitkomst was dat wereldwijd gemiddeld slechts 55 procent van de vrouwen geheel autonoom is. De resultaten lopen per landen echter sterk uiteen. Vooral West- en Centraal-Afrika scoren slecht. In Mali, Niger en Senegal kan minder dan 10 procent van de vrouwen zelf over haar lichaam beschikken.

 

Armoede speelt hier een rol, maar ook schadelijke praktijken als genitale verminking, kindhuwelijken en polygamie. Ook in Zuid-Azië zijn de scores laag. In Afrika springen Rwanda en Oeganda er gunstig uit, volgens de onderzoekers een gevolg van beleid en wetgeving.

Bruidontvoering

Een van de gebruiken die slecht uitpakken voor meisjes is de zogenoemde ‘bruidsprijs’, een soort aankoopsom die vrouwen tot bezit maakt van hun schoonfamilie. In Kirgizië gaat dit vaak gepaard met een ‘bruidontvoering’. Een ontvoerd meisje wordt door de schoonfamilie gedwongen schriftelijk in te stemmen met een huwelijk. Bijna eenvijfde van de huwelijken in Kirgizië komt zo tot stand.

Een schrijnend voorbeeld zijn de wetten waarmee een verkrachter zijn straf kan ontlopen door met zijn slachtoffer te trouwen. Zulke wetten bestaan in twintig landen, waaronder Servië en Rusland.

 

Nieuw is het concept van ‘reproductieve dwang’, waarbij meisjes en vrouwen door de echtgenoot, de familie of zelfs de overheid wordt gedwongen contraceptie gebruiken - of juist tegen haar zin zwanger te worden. Dit kan ook op slinkse wijze gebeuren, door gesjoemel met voorbehoedsmiddelen. Ook oefent de (schoon)familie vaak druk uit op jonge bruiden om hun vruchtbaarheid te bewijzen.

Arabische landen

Doordat het onderzoek slechts 57 landen betreft, geeft het rapport geen compleet beeld van de situatie wereldwijd. Zo ontbreken gegevens van de rijke landen en van Arabische landen. Erken geeft toe dat de data onvolledig zijn, maar ‘er is nu tenminste een indicatie, en die is heel onthullend’.

Erken is vooral benieuwd naar de reacties in de Arabische landen. ‘Het rapport zou wel eens vragen kunnen oproepen. Vooral het concept van lichamelijke autonomie en het recht ‘ja’ of ‘nee’ te zeggen tegen seks. Dat ligt heel gevoelig. ‘‘Gaan jullie vrije seks promoten?’’ Zulke reacties komen er wellicht. Maar we gaan het niet uit de weg. Het moet worden benoemd.’

Unfpa heeft al te maken met een conservatieve tegenwind sinds op de Caïro-top van 1994 de ‘seksuele rechten’ van vrouwen werden gemunt. Voortdurend probeerde een verbond van een aantal islamitische landen en het Vaticaan afbreuk te doen aan de progressieve agenda. De VS voegden zich in dat koor als een Republikein president was. Wat dat betreft komt My Body is My Own op een gunstig moment, nu met Joe Biden weer een Democraat aan de macht is.

Recht op ‘nee’

Een opmerkelijke uitkomst van het onderzoek is dat de drie factoren van lijfelijke autonomie niet overal gelijk opgaan. Zo kregen vrouwen in Ghana sinds 2005 veel meer zeggenschap over hun gezondheidszorg, dankzij overheidsbeleid, maar daalde het aantal vrouwen dat seks kan weigeren aanzienlijk.

De onderzoekers zagen in ruim de helft van de 57 landen dat vrouwen moeilijker dan voorheen ‘nee’ kunnen zeggen als hun partner seks wil. Vermoedelijk is er sprake van een soort uitruil. Vrouwen stemmen in met seks in ruil voor economische onafhankelijkheid of grotere vrijheid op andere gebieden.

Erken: ‘Vrouwen zeggen: ik wil naar de markt kunnen en als dat betekent dat hij elke avond wat wil, dan moet dat maar. Vrouwen proberen binnen alle beperkingen hun leven in te richten.’

Iets vergelijkbaars bleek al in 2008 in Bangladesh. De sterkere economische positie van vrouwen - door microkrediet en werk in de textielindustrie - leidde tot een toename van huiselijk geweld tegen vrouwen.

Volkskrant

Comments powered by CComment

Articles - FJ Related Plus