Als de uitgelekte uitspraak definitief wordt, zal dat niet alleen gevolgen hebben voor het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen

3

0 user and 3 guests have thanked.


Met vriendelijke dank aan  @irenehemelaar en @HeleenMees

Afgelopen maandagavond gebeurde iets ongekends. Een concept-uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof lekte uit. Nog nooit eerder was ook maar de stem van een rechter van het Hooggerechtshof, laat staan een concept-uitspraak, uitgelekt. Bovendien betrof het een zaak van grote betekenis, namelijk het recht op abortus. Volgens de juridisch commentator van CNN, Jeffrey Toobin, is het uitlekken van een concept-uitspraak verpletterend voor de reputatie van het Hooggerechtshof en is het de vraag of het instituut hier ooit van zal herstellen.

Sinds 1973 mogen vrouwen in de VS, tot het moment dat de foetus levensvatbaar is, zelf beslissen of ze een zwangerschap willen afbreken. In de praktijk betekent dat tot 23 weken na de conceptie. Vrouwen kregen het recht op abortus in 1973 met de uitspraak in Roe v. Wade. Het Hooggerechtshof bepaalde toen dat het recht op privacy tussen een patiënt en haar arts betekende dat staten abortus niet mochten verbieden, tenminste niet voordat de foetus levensvatbaar was.

De uitspraak van het Hooggerechtshof in Roe v. Wade was destijds net zo schokkend als het uitlekken van de concept-uitspraak nu is. In 1973 was abortus in dertig Amerikaanse staten verboden en er werd volop over geprocedeerd in de lagere rechtbanken. In een stelsel dat is gebaseerd op gewoonterecht (common law), wacht de hoogste rechtbank doorgaans tot de standpunten van de lagere rechtbanken uitgekristalliseerd zijn.



Volgens Ruth Bader Ginsburg, die van 1993 tot 2020 rechter bij het Hooggerechtshof was, kwam Roe v. Wade te vroeg en ging de uitspraak te ver door de facto alle vormen van abortus toe te staan. Het Hooggerechtshof had, aldus Ginsburg, destijds kunnen volstaan met de betwiste wet in de staat Texas (die geen enkele abortus toestond, tenzij het nodig was om het leven van de vrouw te redden) ongrondwettelijk te verklaren. Dan zou het Hooggerechtshof wel de richting hebben aangegeven, maar had het staten zelf laten uitzoeken onder welke omstandigheden abortus wel was toegestaan.

Omdat Roe v. Wade is gebaseerd op het recht van privacy tussen een patiënt en haar arts, en niet op het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw, hebben conservatieve staten sinds 1973 geprobeerd het recht op abortus te ondermijnen door de toegang tot abortusartsen te beperken. In juni 2020 bepaalde het Hooggerechtshof nog dat een wetsvoorstel in de staat Louisiana, dat ertoe zou leiden dat nog slechts één arts in Louisiana legaal abortussen zou kunnen uitvoeren, ongrondwettelijk was.

De vier progressieve rechters van het Hooggerechtshof, Breyer, Ginsburg, Sotomayor, en Kagan, oordeelden dat het wetsvoorstel ongrondwettelijk was omdat die de toegang tot abortus onnodig belastend zou maken. De president van het Hooggerechtshof, John Roberts, hielp de vier progressieve rechters aan de meerderheid op grond van het leerstuk van stare decisis (blijf bij besloten zaken). Het Hooggerechtshof had namelijk in 2019 in een andere samenstelling geoordeeld dat een soortgelijke wetswijziging in de staat Texas ongrondwettelijk was.

Door het overlijden van Ginsburg en de benoeming van Amy Coney Barrett als haar opvolger zijn er nu zes conservatieve rechters en slechts drie progressieve rechters. De stem van rechtbankpresident John Roberts is niet langer doorslaggevend. Hoewel de gelekte concept-uitspraak nog niet de definitieve uitspraak hoeft te zijn, die wordt in juni verwacht, is het duidelijk dat een meerderheid van de rechters voor het vernietigen van Roe v. Wade heeft gestemd. Het laat eens te meer zien hoe ontijdig de dood van Ruth Bader Ginsburg was, minder dan twee maanden voor de presidentsverkiezingen van 2020.

Het vernietigen van Roe v. Wade betekent overigens niet dat abortus in heel Amerika illegaal wordt, maar dat staten net als voor 1973 zelf mogen beslissen onder welke voorwaarden abortus is toegestaan. De verwachting is dat abortus in bijna de helft van de staten illegaal zal worden als de uitspraak definitief wordt. In progressieve staten als New York en Californië zal abortus vooralsnog legaal blijven. Niettemin verwacht The New York Times dat anti-abortusactivisten niet zullen rusten tot abortus in alle staten slechts onder stringente voorwaarden is toegestaan.

Als de uitgelekte uitspraak definitief wordt, zal dat niet alleen gevolgen hebben voor het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen. De legalisering van homoseksualiteit in 2003 baseerde het Hooggerechtshof namelijk ook op het recht op privacy. Nu het Hooggerechtshof duidelijk maakt dat vrouwen geen recht op privacy hebben, zijn ook homorechten niet langer veilig.

Heleen Mees is econoom.
 

 

 

Comments powered by CComment

Articles - FJ Related Plus